چرا پیامبر ( ص ) نام فاطمه را برای دختر بزرگوارش برگزید ؟

نامگذارى فاطمه علیها السلام

یکى از مسائلى که در اسلام به آن اهمیت داده شده و حتى از حقوقى است که فرزند نسبت‏به پدر و مادر دارد،مساله انتخاب نام خوب براى فرزند است.برخى از خانواده‏ها در نامگذارى فرزندان خود دقت لازم را نمى‏کنند و به دلیل انتخاب نام نامناسب،فرزندان خود را در جامعه دچار مشکل مى‏سازند،چه بسا انتخاب نام غیر مناسب گاهى موجب مى‏شود فرزند مورد استهزاء و توهین هم ردیفان خود قرار گیرد،به علاوه نام مناسب حکایت از روشنگرى خانواده و اعتقاد به آنچه در آن جامعه مى‏گذرد،دارد.اگر با دقت در اسامى پیامبران الهى بنگریم مى‏بینیم همه آن رهبران الهى از نامهاى پر محتوا و با معنى و در ضمن مناسب با شخصیت‏خودشان برخوردار بوده‏اند،و بر همین اساس است که اسامى امامان ما برخوردار از معنى و محتواى مناسب است و از معانى زشت و مشمئز کننده به دور است.لذا ما معتقدیم نامهایى که رسول خدا براى دخترش حضرت فاطمه علیها السلام گذاشت،بى‏دلیل نبوده و از معانى بلند برخوردار است.به اختصار به توضیح برخى از اسامى آن بانوى بزرگ اسلام مى‏پردازیم:

فاطمه

طبق برخى از روایات،این نام از طرف خداوند انتخاب شده است:امام باقر علیه السلام مى‏فرماید:«هنگامى که فاطمه علیها السلام متولد شد خداى تعالى به یکى از فرشتگان وحى فرمود به زمین برود و این نام را به زبان محمد بگذارد،و رسول خدا بدین ترتیب نام فاطمه را براى نوزاد تازه تولد یافته خود انتخاب کرد.سپس پروردگار عالمیان فرمود:

«انی فطمتک بالعلم و فطمتک من الطمث،اى فاطمه!من به وسیله علم شیر را از تو قطع کرده، (1) و از آلودگیهاى زنانگى تو را پاکیزه کردم.»آن گاه امام باقر علیه السلام در ادامه فرمودند:«و الله لقد فطمها الله بالعلم و عن الطمث فى المیثاق،و الله،خداى تبارک و تعالى این بانو را با علم بسیار از شیر گرفت و در میثاق او را از ناپاکیهاى زنانگى باز داشت.» (2)

برخى از روایات که از طریق شیعه و اهل سنت‏به دست ما رسیده است علت این نامگذارى را چنین بیان داشته است:ابوبکر احمد بن على شافعى به سند خود از ابن عباس روایت کرده است که رسول خدا فرمود:«ابنتی فاطمة حوراء آدمیة لم تحض و لم تطمث و انما سماها فاطمة لان الله فطمها و محبیها عن النار،دخترم فاطمه حوراى انسیه است،حیض نشد و ناپاک نگردید و او فاطمه نامگذارى شد،زیرا خداوند او و دوستدارانش را از آتش جهنم منع کرده است.» (3)

امام صادق علیه السلام از پدرانش از رسول خدا نقل مى‏کند که پیامبر صلى الله علیه و آله و سلم به على علیه السلام فرمود:«اى على!آیا مى‏دانى چرا فاطمه به این اسم نامیده شد؟على علیه السلام عرض کرد:چرا اى پیامبر خدا؟حضرت فرمود:لانها فطمت هى و شیعتها عن النار،چون او و شیعیانش از آتش باز داشته شده‏اند.» (4)

در تعبیر دیگرى آمده است:«چون فاطمه علیها السلام از شر و بدى به دور است،این نام براى او انتخاب شده است.»امام صادق علیه السلام مى‏فرماید:«آیا مى‏دانید معناى فاطمه چیست؟»راوى پاسخ مى‏دهد:خیر مولایم،مرا از تفسیر آن آگاه فرمایید.حضرت فرمود:«فطمت من الشر،یعنى شر و بدى در او راه ندارد». (5)

صدیقه

از جمله اسامى حضرت فاطمه علیها السلام،صدیقه است.صدیقه مؤنث صدیق،صیغه مبالغه است، یعنى بسیار راستگو یا کسى که در راستگویى کامل است،یا کسى که قول و اعتقاد خود را تصدیق مى‏کند،ولى آنچه از آیات و روایات استفاده مى‏شود،این است که‏مرتبه صدیقین در ردیف مراتب انبیا و شهدا بوده و براى آنان درجه خاص و مقام مخصوص خواهد بود: (و اذکر فى الکتاب ابراهیم انه کان صدیقا نبیا، (6) یاد کن در کتاب خدا احوال ابراهیم را که وى شخص بسیار راستگو و پیامبر بود) ، (و اذکر فى الکتاب ادریس انه کان صدیقا نبیا، (7) یادآور در کتاب خدا احوال ادریس را که او شخصى بسیار راستگو و پیامبر خدا است) ، (ما المسیح بن مریم الا رسول قد خلت من قبله الرسل و امه صدیقة، (8) مسیح پسر مریم پیامبر بیش نبود که پیش از او پیامبرانى آمده‏اند و مادرش هم زنى بسیار راستگو و صدیقه بود.)

بنابراین نتیجه مى‏گیریم که سیده زنان عالمیان فاطمه زهرا علیها السلام به مرتبه صدیقین رسیده است.و لذا رسول اکرم ایشان را صدیقه نامیده‏اند.

پیامبر صلى الله علیه و آله و سلم به على علیه السلام فرمودند:«سه چیز به تو داده شده که به هیچ کس حتى به من داده نشد:

1-تو داماد کسى مانند رسول خدا هستى،و من داماد کسى نیستم که پدر زنم مانند پدر زن تو باشد.

2-همسرى صدیقه،مانند دختر من به تو داده شد که من چنین همسرى ندارم.

3-به تو فرزندانى مانند حسن و حسین عنایت‏شده،در حالى که من فرزندانى (پسر) مانند آنان ندارم ولى در عین حال تو از من هستى و من از تو.» (9)

شاهد این مدعا این است که بنابر اعتقاد شیعه بدن صدیق و صدیقه را باید صدیق غسل دهد،لذا على علیه السلام بدن فاطمه علیها السلام را غسل داده است.مفضل بن عمر از امام صادق علیه السلام چنین نقل مى‏کند:«بدن فاطمه علیها السلام را امیر المؤمنین علیه السلام غسل داد...،تا جایى که‏فرمود:«فانها صدیقة و لم یکن یغسلها الا صدیق،اما علمت ان مریم لم یغسلها الا عیسى، زیرا فاطمه علیها السلام،صدیقه بود و صدیقه را غسل نمى‏دهد مگر صدیق،آیا ندانستى که مریم را غیر از عیسى،غسل نداده است؟» (10)

مبارکه

مبارکه از ماده برکت است.راغب مى‏نویسد:«جایى که خیر الهى به صورتى که قابل نگهدارى و شمارش و اندازه‏گیرى و محدود کردن نباشد و هر کس به آن بنگرد فزونى محسوسى در آن خیر مى‏بیند،گویند در آن برکت است و مبارک است.»

خداوند انواع برکات را به این بانوى بزرگ عطا فرموده و نسل رسول گرامش را در ایشان قرار داد و با این که بعد از شهادتش،دو پسر و دو دختر بیشتر از او نماند و در واقعه کربلا تمام فرزندان امام حسن علیه السلام و به نقلى تا هفت تن شهید شدند و از زینب کبرى نیز دو فرزند شهید شدند و از امام حسین علیه السلام تنها امام سجاد علیه السلام باقى ماند،و ام کلثوم بدون فرزند از دنیا رفت،و پس از واقعه کربلا نیز حوادث بسیارى نسبت‏به کشتار فرزندان پاک رسول خدا و فاطمه زهرا علیها السلام و على مرتضى علیه السلام واقع شد،با این همه خداوند در نسل فاطمه علیها السلام برکت قرار داد و به مصداق آیه: (انا اعطیناک الکوثر) منشا و منبع فرزندان بسیار شد که امروزه براحتى مى‏توان صدق این مطلب را دریافت که فرزندان فاطمه علیها السلام که همان فرزندان رسول خدا هستند،در تمام نقاط جهان پراکنده‏اند،مطابق آمارى که در دست است در ایران حدود سه میلیون سید و در عراق یک میلیون و در مصر پنج میلیون و در مغرب نزدیک به پنج میلیون و...از اولاد و نسل فاطمه علیها السلام به چشم مى‏خورند.جمعیت‏سادات به سى و پنج میلیون نفر مى‏رسد. (11)

طاهره

از نامهاى دیگر فاطمه زهرا علیها السلام‏«طاهره‏»است.علماى شیعه و بسیارى از علماى اهل سنت‏بر این عقیده‏اند که فاطمه علیها السلام مصداق آیه: (انما یرید الله لیذهب عنکم الرجس اهل البیت و یطهرکم تطهیرا) (12) است.در این باره روایت‏بسیارى موجود است در این جا فقط به ذکر یک حدیث اکتفا مى‏کنیم (13) .

از طرق اهل سنت از ام سلمه و عایشه،و ابى سعید خدرى،و زید بن ارقم و ابن عباس و ضحاک بن مزاحم و ابى الحمراء و عمر بن ابى سلمه و غیر آنان چنین روایت‏شد است:«وقتى آیه تطهیر نازل گردید رسول خدا،على علیه السلام و فاطمه علیها السلام و حسن علیه السلام و حسین علیه السلام را طلب کرد و به وسیله عبا آنان را پوشانید و فرمود:به خداوند سوگند اینان اهل بیت من‏اند،خدایا پلیدى را از آنان دور کن و پاکشان گردان.» (14)

زهرا

ریشه این نام از«زهر»به معناى روشنى و صفا گرفته شده است.از امام صادق علیه السلام سؤال کردند چرا فاطمه علیها السلام را زهرا نامیدند؟فرمود:«زیرا او در بهشت قبه‏اى از یاقوت سرخ خواهد بود که اهل بهشت آن قبه را به واسطه ارتفاع و عظمتى که دارد همانند ستاره‏اى درخشان که در آسمان است‏خواهند دید و به یکدیگر مى‏گویند:«هذه الزهراء لفاطمة،این قبه نورانى از آن فاطمه است.» (15)

نامهاى دیگرى که براى فاطمه علیها السلام ذکر شده عبارتند از:بتول،عذرا،زکیه،راضیه،مرضیه، محدثه،حورا،انسیه.کنیه‏هاى آن حضرت عبارت است از:ام الحسن،ام الحسین،ام المحسن،ام الائمه،ام ابیها،ام المؤمنین. (16) به جهت رعایت اختصار از توضیح درباره این نامها و کنیه‏ها صرف نظر مى‏کنیم و به فضایل آن حضرت مى‏پردازیم.